Özbəkistan Orta Asiyada batareya saxlama sistemi olan ilk külək elektrik stansiyasını tamamlayır

Nukus 2 layihəsində 26 turbindən 25-i artıq şəbəkəyə elektrik verir, batareya sistemi isə təhlükəsizlik sınaqlarından keçir

Özbəkistanın qərbində təxminən 232 milyon avro (260 milyon dollar) dəyərində külək enerjisi layihəsi başa çatmaq üzrədir. Asiya İnkişaf Bankının (AİB) məlumatına görə, layihə elektrik istehsalını iri miqyaslı batareya saxlama ilə birləşdirən Orta Asiyada ilk qurğudur.

Qaraqalpaqstan muxtar respublikasında yerləşən Nukus 2 qurğusunda 26 külək turbinindən 25-i artıq elektrik enerjisi istehsal edir. Batareya sistemi isə istismara vermə sınaqlarından keçir. Qurğunu Səudiyyə Ərəbistanının ACWA şirkəti tikir. Layihəyə 200 meqavatt gücündə külək elektrik stansiyası və 100 meqavatt-saat enerji saxlaya bilən batareya sistemi daxildir.

Layihə direktoru Sardorbek Mahmudovun sözlərinə görə, tam gücü ilə işlədikdən sonra qurğu 300 mindən çox insanı elektriklə təmin edə biləcək. AİB-in məlumatına görə, ildə təxminən 728 min meqavatt-saat elektrik istehsal edəcək. 26 oktyabrda dərc olunmuş yeniləmədə tikinti işlərinin 94,2% tamamlandığı bildirilir.

“Külək elektrik stansiyası avqust ayında elektrik enerjisi istehsal etməyə başladı”, - deyə Mahmudov bildirib. Onun izahına görə, batareya sisteminin istismara verilməsi əlavə təhlükəsizlik və yanğın təhlükəsizliyi tələblərini nəzərdə tutur, ona görə də sınaq mərhələli aparılır. Developer batareya sisteminin istismara verilməsini 2026-cı ilin noyabr ayının sonunadək tamamlamağı planlaşdırır, ardınca bütün obyekt tam iş rejiminə keçəcək.

İstehsaldan saxlamaya

Külək və günəş enerjisi istehsalı hava şəraitindən asılıdır, istehlak isə fərqli qanunauyğunluqla dəyişir. Batareya saxlama bu fərqi azaltmağın yollarından biridir: elektrik enerjisi bol olduqda saxlanılır, lazım olduqda şəbəkəyə verilir. Bu, operatorlara tələb və təklifi balanslaşdırmağa, elektrik kəsintiləri riskini azaltmağa kömək edir.

Nukus 2-dəki batareyalar külək istehsalının azaldığı və ya tələbatın artdığı dövrlərdə qısamüddətli şəbəkə dəstəyi üçün nəzərdə tutulub. Mahmudov sistemin təmin edə biləcəyi müddəti tələbatdan asılı olaraq “üç-dörd saat” qiymətləndirib. Faktiki müddət batareyalardan nə qədər enerji istifadə edildiyindən asılıdır.

Layihəyə həmçinin 44 kilometrlik yeni elektrik ötürücü xəttinin çəkilməsi və obyekti milli şəbəkəyə birləşdirəcək mövcud infrastrukturun modernləşdirilməsi daxildir.

Saxlama sistemlərinin rolu Mərkəzi Asiyadan çox kənarda da artır. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (BEA) məlumatına görə, 2025-ci ildə dünyada 108 giqavatt yeni batareya saxlama tutumu quraşdırılacaq, bu isə əvvəlki illə müqayisədə 40% çoxdur. Avropada bütün kateqoriyalar üzrə yeni batareya qurğularının ümumi həcmi bir qədər azalsa da, iri miqyaslı saxlama sistemlərinin istismara verilməsi 2025-ci ildə ikiqat artaraq təxminən 4,6 giqavatta çatıb.

Beynəlxalq investisiya və uzunmüddətli maliyyələşdirmə

Layihə Səudiyyə şirkətinin yerli törəmə qurumu ACWA Beruniy Wind vasitəsilə həyata keçirilir. 2025-ci ilin sentyabrında AİB və onun idarə etdiyi fond təxminən 46 milyon avro (51 milyon dollar) dəyərində kredit paketi imzalayıb. Digər kreditorlar sırasında Asiya İnfrastruktur İnvestisiya Bankı (AIIB), Hollandiyanın inkişaf bankı FMO, Standard Chartered və Səudiyyə Ərəbistanı EXIM var. AIIB layihə üçün ayrıca təxminən 67 milyon avro (75 milyon dollar) maliyyələşdirməni təsdiqləyib. AİB həmçinin maliyyə risklərini azaltmaq və tender mərhələsində rəqabəti stimullaşdırmaq üçün dövlət tərəfindən dəstəklənən kredit zəmanəti təqdim edib.

İnvestisiya 2024-cü ilin martında rəqabətli tenderdən sonra imzalanmış 25 illik elektrik enerjisi alqı-satqısı müqaviləsinə əsaslanır. Müqaviləyə görə, Özbəkistanın milli şəbəkə operatoru stansiyanın istehsal etdiyi elektrik enerjisini alacaq. Bu sxem özəl investisiyanı istehsal olunan enerjinin əvvəlcədən müəyyən alıcısı ilə birləşdirərək layihəyə kommersiya əsası yaradır.

AİB-in portfel meneceri Əbdülətif Matkarimov bildirib ki, bank Özbəkistanda bərpa olunan enerjinin inkişafını dəstəkləyib və bundan əvvəl Nəvaidəki layihəyə start verib. Onun sözlərinə görə, bu sektorda təxminən on layihə həyata keçirilir.

Yerli məşğulluq və icma təsiri

Tikinti Qaraqalpaqstanda yeni iş yerləri də yaradıb. Mahmudovun məlumatına görə, tikinti dövründə layihədə 750-800 nəfər, o cümlədən 400-dən çox yerli işçi və mütəxəssis çalışıb. “Yerli mütəxəssislər artıq bu miqyaslı layihələrdə idarəetmə vəzifələrini öz üzərinə götürürlər”, - deyə o bildirib.

Layihənin sosial meneceri Təranə Cəfərova yaxınlıqdakı icmalardan işçi cəlb etməyin yerli gəlirləri və dolanışığı dəstəkləməyə yönəldiyini izah edib. O, həmçinin tikintidən təsirlənənlər üçün şikayət prosedurlarını və kompensasiyanı açıqlayıb.

Ətraf mühitin qiymətləndirilməsi torpaq istifadəsinə və vəhşi təbiətə potensial təsirləri müəyyən edib. Bunlar yumşaldıcı tədbirlər və davamlı monitorinq tələb edir.